Met de invoering van de Wmo zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor de ondersteuning aan mantelzorgers en de begeleiding van zorgvrijwilligers op lokaal niveau. Tot 2007 waren gemeenten niet tot nauwelijks betrokken bij deze twee doelgroepen en veel ambtenaren hebben dan ook een flinke inhaalslag moeten maken. Vragen waarvoor zij zich gesteld zagen, waren bijvoorbeeld: Hoeveel mantelzorgers zijn er in mijn gemeente? En hoe kan ik hen bereiken? Welke partijen houden zich bezig met mantelzorgondersteuning en met vrijwilligerszorg? Hoe krijg ik deze partijen bij elkaar om tot afstemming te komen over het bestaande en het wenselijke aanbod? En de kernvraag: Hoe zorg ik ervoor dat het aanbod voor de mantelzorgers en zorgvrijwilligers in mijn gemeente zo compleet en passend mogelijk is?
De Provincie Gelderland heeft gezocht naar manieren om gemeenten ondersteuning te bieden bij het vormgeven van hun nieuwe rol en taken op het terrein van informele zorg. Zo is de functie in het leven geroepen van een adviseur die gemeenteambtenaren op concrete wijze kon adviseren en ondersteunen bij het opstellen en uitvoeren van beleid omtrent informele zorg. De Provincie heeft middelen beschikbaar gesteld aan de provinciale ondersteuningsinstelling Elan (aanvankelijk aan Enzovoort; sinds 5 december 2009 gefuseerd met Osmose tot Expertisecentrum Elan) om gedurende een periode van bijna twee jaar een adviseur in dienst te nemen die de functie van adviseur Informele Zorg kon vervullen.
Werkwijze & Resultaten
Gemeenten hebben hun ondersteuningsvragen rechtstreeks aan de adviseur Informele Zorg voor kunnen leggen. Soms kwamen er ook vragen en signalen van gemeenten via andere kanalen bij haar terecht, zoals via de Wmo-makelaar. Zodra vragen bij haar binnen kwamen, heeft ze samen met de betreffende gemeenteambtenaren bekeken op welke manieren antwoorden gevonden konden worden.
De ondersteuning kon kosteloos geboden worden en kon starten op elk willekeurig moment dat het de betreffende gemeenteambtenaar goed uitkwam. Het uitgangspunt van de ondersteuning is geweest om door het bieden van zeer praktische handreikingen en door het formuleren van haalbare tussendoelen de gewenste resultaten te behalen.
De adviseur Informele Zorg heeft alle Gelderse gemeenten voorzien van kennis en informatie over uiteenlopende thema’s als het bereiken van mantelzorgers, de gevolgen van veranderingen bij de AWBZ en lokaal respijtzorgaanbod. Deze kennisoverdracht heeft vorm gekregen in documenten en in bijeenkomsten. (U kunt hier een foto-impressie vinden van de provincie-brede bijeenkomst over respijtzorgaanbod.)
De adviseur Informele Zorg heeft daarnaast 36 van de Gelderse gemeenten op een heel praktische manier ondersteund rond bijvoorbeeld de volgende taken:
° het bedenken van manieren om specifieke doelgroepen mantelzorgers te bereiken
° het verkrijgen van input van diverse betrokken partijen voor een beleidsnota
° het realiseren van een regionaal ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers
° het opzetten van een structureel lokaal overleg over informele zorg
° het afstemmen met een lokaal Steunpunt Mantelzorg en
° het inzetten van mantelzorgvouchers.
Voor sommige gemeenten is het voldoende gebleken dat de adviseur één of twee keer gedetailleerd een vraag met de betreffende gemeenteambtenaar besprak, waarna deze verder zelf aan de slag kon met haar advies. Dit is bijvoorbeeld het geval geweest bij ambtenaren die hun beleid vollediger wilden vormgeven. Andere keren heeft zij een uitgebreider traject opgezet door bijvoorbeeld samen met de gemeenteambtenaar enkele opeenvolgende bijeenkomsten voor beleidsinput te organiseren waarvoor zij onder meer het programma opstelde en de betrokken partijen uitnodigde. In totaal heeft de adviseur Informele Zorg acht bijeenkomsten op lokaal niveau en drie bijeenkomsten op bovenlokaal niveau (mede-)georganiseerd.
Waar mogelijk heeft de adviseur Informele Zorg de ondersteuning aan gemeenten zelf geboden en waar nodig heeft zij andere lokale, regionale en landelijke partijen ingeschakeld, zoals Zorgbelang, Spectrum, GOMA, Mezzo en het Expertisecentrum Mantelzorg.
Producten
De adviseur Informele Zorg heeft onderstaande praktische overzichten en modellen voor gemeenteambtenaren opgesteld en bij hen onder de aandacht gebracht.
Rekenmodel om het aantal mantelzorgers in een gemeente in te kunnen schatten
Overzicht van de landelijk erkende basisfuncties van lokale mantelzorgondersteuning
Overzicht van manieren om mantelzorgers te kunnen bereiken
Algemene informatie over allochtone mantelzorgers
Checklist van aandachtspunten voor gemeentelijk beleid
Checklist voor het organiseren van een bijeenkomst
Programmavoorbeeld van een bijeenkomst voor beleidsinput
Overzicht van lokale en regionale ondersteuningstaken
Contactpersoon:
Ursela van Dijk